Андрэй Хадановіч

Родился в 1973 г. в Минске. Окончил филологический факультет Белорусского государственного университета (1995) и аспирантуру БГУ (1999). Преподаёт в БГУ историю французской литературы; также преподавал в Белорусском гуманитарном лицее им. Якуба Коласа. Член Союза белорусских писателей и Белорусского ПЕН-Центра. С 2008 года — председатель Белорусского ПЕН-Центра. Переводит с французского, украинского и польского. Первая книга стихов Хадановича была опубликована в украинском переводе: «Листи з-під ковдри», Киев: Факт, 2002; в Киеве был также опубликован сборник его избранных стихов на белорусском языке: «From Belarus with Love» (Киев: Факт, 2005). Стихи переводились также на русский, польский, английский, латышский, литовский, немецкий, словацкий языки.

Кажется, Хаданович потому зачаровывает сентиментальными признаниями, что умеет язвительно смеяться, иногда одной строфой раньше или позже самых трогательных пассажей. Девизом его лирического субъекта могло бы стать название верлибра из книги 2008 года - "Плакали, знаем!" Рецензия Вячеслава Левицкого на «Дэжа вю: перавыбранае»

Я очень сильно сочувствую, сопереживаю людям, которые сейчас пытаются, например, по-английски писать. Или по-французски писать после Бальзака или Бодлера. Или по-испански после Сервантеса, или после Гете или Готфрида Бенна по-немецки. В языках, которые еще формируются, на мой взгляд, и белорусский язык, и стилистика, и все остальное, и вместе с тем и литература, и культура, и какие-то каноны вот здесь сейчас лепятся. При всем уважении к школьным классикам, у меня есть чувство, что в белорусской литературе самые хорошие вещи еще не сделаны. Самое интересное еще не произнесено Интервью для RFI

Стихи автора на фестивале Не здесь

Лацінаамэрыканцы

якраз пачыналі мяне біць,

але, убачыўшы яго,

разьбегліся.

 

І ня дзіва: ён быў на галаву вышэйшы за мяне

і як мінімум удвая таўсьцейшы,

у маленечкіх акулярах,

што толькі падкрэсьлівалі яго памеры:

проста нейкі Сяргей Бандарчук

сярод дэкарацыяў свайго Барадзіна,

ці хутчэй Ватэрлоа,

бо ўсё адбывалася якраз у Бэльгіі.

 

Ён чамусьці адразу загаварыў са мной па-расійску,

быццам на мне было напісана,

што я ведаю, хто такі Бандарчук.

 

“Дарма ты зь імі размаўляў, – сказаў ён. –

Гэтыя маглі б і зарэзаць”.

“Калі б маўчаў, – адказаў я, –

дакладна б зарэзалі.

Тут як на заліку”.

 

“Залік, – сказаў ён. –

Мяне завуць П’ер. Як Бязухава”.

“А мяне Андрэй. Як Балконскага”.

 

Рэшту ночы памятаю ня вельмі.

“Трапісты”! – раз-пораз паўтараў ён. –

Найлепшае ў Брусэлі піва – гэта “Трапісты”!

Хадзем, пакажу адно месца,

плаціць граф Талстой”.

 

“Дык ты не з Расіі?

Зь Беларусі? Яшчэ лепей!

Я там з жонкай пазнаёміўся”.

“Я таксама”.

“Але мая – японка, уяві. Вучыліся разам расійскай,

а навучыліся: яна францускай, а я японскай.

Бальзак і маленькая японка, ведаеш кіно?

Беларусы, кажа яна, – гэта такія расійцы,

толькі са знакам якасьці”.

 

“Кітаянка”, – паправіў я.

“Хто? Мая жонка?”

“Я кажу, Бальзак і маленькая кітаянка.

Кітайцы – гэта такія японцы,

толькі са знакам колькасьці”.

 

Тут ягоны фільм абрываецца,

а мой круціцца далей.

Мы ў аўто, як у маленькай кіназалі:

на заднім шэрагу – Чып і Дэйл, два героі-бандарчукі,

сьпяшаюца на дапамогу трапістам,

а жонка-японка за стырном займаецца пракатам.

 

Наш вандроўны кінатэатар

усё бліжэй да апошняга бровара,

дзе найсьвяцейшыя манахі

вараць піва са знакам якасьці,

якое разьвязвае языкі так,

што выгнаньнікі ўсіх краінаў

разумеюць адно аднаго без субтытраў.

1. Брыдкае качаня

 

Жыло сабе брыдкае качаня,

добра сябе паводзіла,

слухалася старэйшых

і, галоўнае, выдатна харчавалася,

бо вельмі хацела хутчэй вырасьці.

 

Ела яно, ела,

але так і не зрабілася

прыўкрасным лебедзем,

бо аднойчы памерла,

ушчэнт закормленнае турыстамі.

 

“Калі вы любіце птушак,

не карміце іх”, –

напісана ва ўсіх парыскіх парках.

 

 

2. Кот у ботах

 

На мастах паміж астравамі

аднаго з азёраў Вэнсэнскага лесу

катэгарычна забараняецца

праход з сабакамі.

Шкада, што ні слова пра катоў.

 

Што робіць кот у ботах

даверлівых турыстаў,

якія разуваюцца,

расьцягнуўшыся на газоне, –

лепш у мяне не пытайце!

 

 

3. Папялушка

 

Часам кот

пасьпявае нагадзіць

толькі ў адзін туфлік.

 

 

4. Дзюймовачка

 

Знакаміты галяндзкі батанік

аднойчы наведаў Parc Floral

і доўга-доўга вывучаў

усе чырвоныя, белыя, жоўтыя,

аранжавыя, блакітныя, фіялетавыя,

ружовыя, барвовыя, лілёвыя

туліпаны, але не знайшоў у іх

ніводнай дзюймовачкі.

 

Стаміўшыся, ён прысеў на лавачку

і разарваў упакоўку з чыпсамі,

а там – маленечкая дзяўчынка,

усьміхаецца яму

і нешта шчабеча на ягонай мове.

 

Істотна, што бульба,

зь якой зрабілі чыпсы,

была зь яго роднай Галяндыі.

 

Трава таксама.

я куплю ў букініста гадзіну парыскага сну

сорак восем хвілінаў сьпякоты й дванаццаць залевы

каб накрыўшыся мапай, бы коўдрай, гадзінку адну

паварочацца з правага берагу Сены на левы

 

аблажу ўсе музеі, аблажу бульвары й сады

захаплю ўсе кнігарні, уброд перайду ўсе фантаны

трохі сонца ў бутэльцы халоднай парыскай вады

ўставіць зь першай цытаты й гатовы турыст апантаны

 

sous le pont Mirabeau буду качкам сьпяваць пра любоў

і паўпляшкі найлепшай гарэлкі пакіну кляшару

круасанамі сьвежымі буду карміць галубоў

гэта сон, паўтараю, чаго ні прысьніцца на шару

 

па жалезных прыступках Парыж пакідае зямлю

і зьнікае ў сьвяточных агнях, нібы мерае вэлюм

я, спусьціўшыся ўніз, сувэнірную вежу куплю

старгаваўшыся з самым назойлівым афра-Эйфэлем

 

падміргну дзіваку пад вадой, што глядзіцца ў ваду

ўсіх ільвоў і хімэраў бяз камэры сфатаграфую

і з такою дзяўчынай на могілкі ўвечар прыйду

што прачнецца Гензбур і для нас засьпявае ўжывую

 

мажны вусень запаліць на цёплай магільнай пліце

разбрыдуцца дзяўчаты і мы застанемся сам-насам

пачастуе дабром, што ў Эўропе амаль не расьце

й дым айчыны яго паплыве над усім Монпарнасам

 

я чытаў яго кнігі і зараз пазыку вярну

і вось гэтую рыфму пакіну яму на паперцы

я куплю ў букініста гадзіну парыскага сну

а на болей ня хопіць ні грошай, ні часу, ні сэрца

А яшчэ раскажу вам, што мне расказаў адзін пажылы літаратар:

“Слухай, Андрэйка, старога профі, покуль яшчэ аматар.

 

Потым іншым таксама раскажаш на вашых дурацкіх варштатах.

Усё было так: я сядзеў на стыпэндыі ў Злучаных Штатах.

 

Я ў макдональдз на ровары ехаў. Яна перабегла мне веладарожку,

сказаўшы, што на траве нашмат цікавей, чым у ложку.

 

Яна была чорнай,

спартыўнай,

халоднай,

як дыетычная кола зь лёдам.

А я, бы малочны кактэйль, быў белым і тлустым уродам.

 

Яна страляла вачыма цыгары й падпальвала іх вачыма.

Што ёй ува мне спадабалася, уявіць немагчыма.

 

Яна мне сказала, што замужам, пачаставала вішняй,

спыталася: “Трэцім будзеш?” Я адказаў: “Трэці лішні”.

 

Яна шпурляла вішнёвымі костачкамі ў ваду,

трапляючы ў раварыстаў,

што адбіваліся (ў рэчцы)

ад іх на хаду.

 

Раварысты круцілі педалі і пальцам ля скроні,

а яна сядзела ў мяне на каленях, быццам на троне.

 

Я параўнаў яе з рымскай гетэрай, зь японскай гейшай,

а яна мне сказала: “Хто шмат балбоча, прапусьціць найцікавейшае!”

 

А яшчэ – што кветка па тое, каб сарваць, бо потым завяне.

А яшчэ – што пайшла на славістыку, бо яе кахаюць славяне.

 

Аднаго сустрэла ў Бэрліне, другога – на высьпе, у Вісьбі.

Трэцім будзеш?.. Зоркі над намі гулялі да раніцы ў фрызьбі.

 

Я казаў ёй, што сэнсу нямашака, а яна мне казала, што ёсьцека –

і глытала мяне, як вішню, не пакідаючы хвосьціка.

 

Я скакаў з ільдзінкі на льдзінку ў яе дыетычнай коле,

хапаючыся за саломінку, што не ратуе ніколі”.

1. Вітраж XIII ст.

 

Саламея

устае на задні мосьцік.

Ёсьць ад чаго страціць галаву.

 

 

2. Пакуты Гасподнія (XIV ст.)

 

Вартаўнікі сьпяць.

Хрыстос вылазіць з труны.

Асьцярожна, каб не абудзіць.

 

 

3. Вітраж XV ст.

 

Першая думка:

каго і навошта Хрыстос

цягае за вуха?

 

Толькі па мячы Пётры

разумееш, што вуха насамрэч

прыстаўляюць на месца.

 

 

4. Сераднявечны алегарызм

 

Пяць выяваў Дамы з аднарогам

адпавядаюць пяці пачуцьцям.

На той, што сымбалізуе зрок,

аднарог глядзіцца ў люстэрка Дамы.

 

Люстэрка маленькае –

і аднарог бачыць сябе

бязрогім.

 

 

5. Сераднявечны рэалізм

 

Сьвінка грае на аргане,

прычым і арган, і сьвінка

выглядаюць максымальна

праўдападобна.

 

 

6.

На выйсьці

машынальна падаеш міласьціну

музэйнаму супрацоўніку.

Калі тры цемнаскурыя грацыі

з тонкімі музычнымі пальцамі,

тры арфа-амэрыканкі,

захінаючыся ад ціхаакіянскага холаду

адным пледам на траіх

і адным на траіх касяком,

перабягаюць з бардэлю ў літаратурны бар,

дзе на ўваходзе,

у адрозьненьне ад бардэлю,

у іх патрабуюць пасьведчаньне асобы з фота, –

 

яны паказваюць ахоўніку такія фота,

што ягоны чорны фэйс выразна чырванее,

а ў паветры яшчэ доўга чуваць

салодкі водар арфы

і яшчэ саладзейшыя гукі

марыхуаны.

Вечарына паэзіі ў Цэнтры Паэзіі

выйшла цёплая і ўтульная.

Аўдыторыя была запоўненая слухачамі,

а паліцы – паэтычнымі кніжкамі.

 

Усе пяцёра паэтаў былі вельмі таленавітыя

і шырока вядомыя ў сваіх краінах.

Усё было вельмі карэктна.

Лэдзі чытала першай,

а чацьвёра джэнтльмэнаў – другімі.

 

Лэдзі сказала, што яе вершы

не перакладзеныя на ангельскую,

і прачытала кавалак з рамана.

 

Першы джэнтльмэн сказаў, што ягоныя вершы

таксама не перакладзеныя на ангельскую,

і прачытаў апавяданьне.

 

Другі джэнтльмэн сказаў, што ягоныя вершы

перакладзеныя, але

ён усё адно пачытае прозу,

бо так яго лепей зразумеюць.

 

Трэці джэнтльмэн прызнаўся,

што ўвогуле ня піша паэзіі

і будзе адзіным тут празаікам,

чым вельмі ўсіх насьмяшыў.

 

Толькі чацьверты джэнтльмэн

прачытаў адзін верш,

у арыгінале і па-ангельску,

але кітайскі акцэнт быў такі,

што мала хто адрозьніў першае і другое.

 

Мадэратар вельмі цешыўся

і выразіў надзею, што паэзія

і надалей будзе жыць і разьвівацца

ў іхных краінах, на іхных мовах.

 

Я таксама парадаваўся, і было ад чаго:

за ўсю вечарыну паэзіі ў Цэнтры Паэзіі

ніхто не пачуў ніводнага кепскага верша.

Ходзіць па Чайнатаўне ў цёплай талстоўцы,

вязанай шапачцы і пальчатках бяз пальцаў.

 

Часам падарыць графітчыку новы балёнчык з фарбай.

Часам падкіне пяць баксаў вулічнаму актору.

 

Ведае мову зьвяроў і замежных турыстаў.

Разумее сабак і сабакаводаў,

просіць другіх заўжды прыбіраць пасьля першых.

 

Водзіць на пляж і знаёміць самотных лесьбіек.

Запрашае бяздомных на вечарыны,

дзе пасьля вершаў звычайна частуюць піцай.

 

Калі пачынаецца дождж,

раздае мінакам шыкоўныя парасоны,

асьцярожна зьбірае з асфальту смаўжоў

і дажджавых чарвякоў,

якіх кідае рыбам,

а рыбаў – птушкам.

Звычайна дзьвюх рыбак хапае, каб накарміць

усіх партовых бакланаў.

 

Зранку працуе вагонаважатым

на канатнай чыгунцы

і бясплатна пускае ўсіх гарадзкіх катоў,

што на падножках віснуць і задаволена

паціраюць вусы дваццаціпяці-

цэнтавымі манэткамі.

 

Удзень варожыць у знакамітай кнігарні,

адкрываючы найбліжэйшы да наведніка томік

на выпадковай старонцы:

“Усё, што вам трэба, – гэта каханьне!” –

кажа худому падлетку ў трэснутых акулярах.

І ягонаму сябру, які трымае яго за руку:

“А калі нельга кахаць з аднолькавай сілай,

будзь тым, хто кахае больш!”

 

Увечары шпацыруе ля Ціхага акіяну,

размаўляючы з рыбакамі й гаспадарамі яхтаў.

Мерзьне і, каб сагрэцца, падымаецца ўгору,

цяжка дыхае, выпускаючы з рота густыя

клубы цёплае пары – і Залаты

Мост патанае ў тумане.